Araç muayenesinden kalmamak için kontrol listesi
Muayeneden kalmak, çoğu zaman aracın kötü olmasından değil, birkaç küçük kalemin gözden kaçmasından kaynaklanır. Kalınan araç tekrar sıraya girer, ikinci kez ücret ödenir ve iş günü kaybedilir. Oysa kalma nedenlerinin büyük kısmı, muayeneden önce yarım günde bakılabilecek şeylerdir.
Önce takvim: ne zaman girilir
Otomobillerde ilk muayene, aracın tescilinden üç yıl sonra yapılır; sonrasında iki yılda bir tekrarlanır. Ticari araçlarda — minibüs, kamyonet, taksi, otobüs gibi — periyot daha sıktır ve genellikle yıllıktır. Motosikletlerde otomobille aynı takvim geçerlidir.
Kendi aracınızın tam tarihini ruhsatınızda ve e-Devlet üzerindeki araç bilgilerinde görebilirsiniz; tahminle hareket etmek yerine oradan doğrulamak en sağlıklısı. Muayene tarihi geçmiş bir araçla trafiğe çıkmak ayrı bir idari yaptırım konusudur, bu yüzden randevu almadan önce tarihi kontrol edin.
En sık kalma nedenleri
Atölyede muayene öncesi kontrolden geçen araçlarda tekrar tekrar aynı kalemleri görüyoruz.
Far ayarı ve aydınlatma. Listenin başında bu var. Farın yüksekliği ve açısı, aracın yükü ve süspansiyon durumu değiştikçe kayar; ampul değişimi sırasında da bozulabilir. Ayrıca tek bir yanmayan ampul — plaka lambası, sis, stop, sinyal, geri vites lambası — tek başına kalma nedenidir. Bunları kontrol etmek için birinin yardımıyla aracın etrafında bir tur atmak yeterlidir.
Fren dengesizliği. Muayenede frenler dinamometre üzerinde ölçülür ve sağ-sol tekerlek arasındaki fren kuvveti farkına bakılır. Aracınız fren yaparken bir tarafa çekiyorsa ya da el freni tutmuyorsa bu ölçümde ortaya çıkar. Balata kalınlığından çok, dengesizlik önemlidir.
Süspansiyon ve direksiyon boşluğu. Rotil, rot başı, salıncak burcu ve amortisördeki boşluklar lift üzerinde ve titreşim platformunda görülür. Nevşehir çevresindeki stabilize ve bozuk zeminli yollar bu parçaları hızlı yorduğu için bölgede sık karşılaşılan bir kalem.
Egzoz emisyonu. Dizellerde duman koyuluğu, benzinlilerde egzoz gazı değerleri ölçülür. Bakımı gecikmiş, hava filtresi tıkalı ya da yakıt sistemi sorunlu bir araç burada takılır. Ölçümden önce motorun ısınmış olması gerekir; soğuk motorla giden araç, sağlamsa bile yüksek değer verebilir.
Lastikler. Diş derinliği yasal sınırın altındaysa, lastiklerde kesik, yırtık ya da balon varsa ya da aynı aksta farklı ebat lastik takılıysa araç kalır. Ruhsatta yazan ebat dışında bir lastik takılıysa bu da sorun çıkarır; jant değişikliği yapan araçlarda en sık atlanan nokta budur.
Cam, silecek ve ayna. Ön camdaki sürücü görüş alanına giren çatlak, çalışmayan silecek veya cam suyu fıskiyesi, kırık ya da eksik dış ayna kalma nedenidir.
Gösterge panelindeki uyarı lambaları. Motor arıza lambası, ABS ve airbag uyarısı yanıyorsa muayenede sorun çıkar. Lambanın yanması "muayeneye girilmez" demek değildir ama önceden sebebinin bulunması gerekir.
Egzoz kaçağı ve gürültü. Delik egzoz hem ses hem emisyon tarafında sorun yaratır.
Ruhsat ve evraklar. Zorunlu trafik sigortası geçerli olmalı, ruhsat asıl nüshasıyla yanınızda bulunmalı, varsa vergi ve trafik cezası borcu kapatılmış olmalıdır. Araç üzerinde ruhsatta yazmayan bir değişiklik — çeki demiri, LPG, farklı jant ölçüsü, renk değişimi — tescil kaydına işlenmiş olmalıdır.
Emniyet kemerleri ve koltuklar. Kilitlenmeyen ya da geri sarmayan bir kemer, sabitlenmemiş bir koltuk ve çalışmayan kapı kilidi de kontrol edilen kalemler arasındadır. Bunlar günlük kullanımda fark edilmediği için en çok gözden kaçanlar.
Kendiniz yapabileceğiniz ön kontrol
Muayeneye gitmeden önceki hafta şu adımlar çoğu sürprizi ortadan kaldırır:
- Tüm aydınlatmayı birinin yardımıyla tek tek yakıp söndürün, plaka lambasını unutmayın.
- Dört lastiğin diş derinliğine ve yanaklardaki hasara bakın, basınçları eşitleyin.
- Silecek lastiklerini ve cam suyunu kontrol edin, fıskiyelerin çalıştığından emin olun.
- Kornaya basın, el frenini rampada test edin.
- Ön camdaki çatlağın sürücü görüş alanına girip girmediğine bakın.
- Ruhsatı, sigorta poliçesini ve varsa muayene randevu belgesini araca koyun.
- Motor yağı, soğutma suyu ve fren hidroliği seviyelerine bakın; kaçak izi varsa muayeneden önce çözülmesi gerekir.
İstasyonda ne oluyor
Muayene, gözle bakılan ve cihazla ölçülen olmak üzere iki kısımdan oluşur. Gözle bakılan kısımda aracın dışı, camları, aynaları, lastikleri, egzozu, koltuk ve emniyet kemerleri kontrol edilir; şasi numarası ruhsatla karşılaştırılır. Cihazla ölçülen kısımda ise araç sırayla fren test cihazına, süspansiyon test platformuna, far ayar cihazına ve emisyon ölçümüne girer, ardından lift üzerinde alt takım kontrolü yapılır.
Bu sıralamayı bilmek işe yarar: aracınızın hangi aşamada takıldığı, size verilen raporda kalem kalem yazar. Rapordaki ifadeler "hafif kusur", "ağır kusur" ve "emniyetsiz" olarak ayrılır. Hafif kusurla araç geçebilir; ağır kusurda tekrar muayene gerekir; emniyetsiz olarak işaretlenen bir araçla trafiğe çıkılmaması gerekir.
Kaldıysanız ne oluyor
Muayeneden kalan araç, belirli bir süre içinde eksikleri giderip tekrar muayeneye geldiğinde daha düşük bir ücret öder ve yalnızca kalınan kalemler yeniden kontrol edilir. Bu süre aşıldığında ise muayene baştan yapılır ve tam ücret alınır. Bu yüzden kaldıktan sonra beklemek yerine, raporda yazan kalemleri hemen çözdürmek hem daha ucuz hem daha hızlıdır.
Raporu atölyeye getirdiğinizde işi doğrudan o kalemler üzerinden planlıyoruz; rapor elinizdeyken tahmine gerek kalmıyor.
Muayeneye giderken yanınızda ne olmalı
Araç ruhsatının aslı, geçerli zorunlu trafik sigortası poliçesi ve muayene ücreti. Aracınızda LPG varsa sızdırmazlık raporu da istenir ve tarihinin geçmemiş olması gerekir. Egzoz emisyon ölçümü muayene sırasında yapıldığı için ayrıca bir belge gerekmez.
Aracı muayeneye götürürken motorun ısınmış olması, özellikle dizellerde emisyon ölçümünde işinize yarar. Bagajı boşaltmak da fayda sağlar: fazladan ağırlık süspansiyon ve fren ölçümlerini etkileyebilir.
Aracın dışının temiz olması da küçük ama işe yarayan bir ayrıntı. Kirli bir yüzeyde şasi numarasının okunması, cam çatlağının değerlendirilmesi ve far camlarının durumunun görülmesi zorlaşır; bu da gereksiz tartışma yaratır.
Atölyede yapılan ön kontrol
Yukarıdaki listede takıldığınız ya da ölçüm gerektiren kalemler için muayene öncesi kontrol yaptırmak, ikinci kez muayeneye girmekten hem ucuz hem hızlıdır. Far ayarını cihazla yapıyor, frenleri ve süspansiyonu lift üzerinde kontrol ediyor, emisyon tarafında sorun çıkaracak kalemleri önceden bakıyoruz. Ne yaptığımızı araç muayene hazırlık sayfasında tek tek yazdık.
Nevşehir'de muayene günü nasıl planlanır
Muayene istasyonu Nevşehir merkezde; ilçelerden gelenler için gün, yol dahil neredeyse tamamen muayeneye ayrılıyor. Ürgüp, Avanos ya da Derinkuyu tarafından gelip kalan bir araç, eksiğini giderip ikinci kez geldiğinde aynı yolu bir kez daha yapmış oluyor. Bu yüzden ilçeden gelen araçlarda ön kontrolü muayene randevusuyla aynı güne, ondan birkaç saat öncesine almak en pratik çözüm.
Bölgede en sık gördüğümüz iki kalma nedeni birbiriyle bağlantılı: süspansiyon boşluğu ve far ayarı. Stabilize ve bozuk zeminli yollar rotil ile burçları yorduğu için titreşim platformunda boşluk çıkıyor; aynı yollar aracın duruşunu değiştirdiği için far açısı da kayıyor.
Kış aylarında üçüncü bir kalem ekleniyor. Sabahın erken saatinde alınan randevuda araç soğuk motorla istasyona giriyor ve özellikle dizellerde emisyon değeri olması gerekenden yüksek okunuyor. Randevudan önce aracı birkaç kilometre çalıştırıp ısıtmak, sağlam bir aracın gereksiz yere kalmasını önlüyor.
Muayeneden önceki eksikleri tek seferde kapatmanın en pratik yolu, kontrolü bakımla birleştirmek; bakımda nelere bakıldığını periyodik bakım sayfasında yazdık. Gösterge panelinde yanan bir uyarı varsa motor arıza lambası yanınca ne yapmalı yazısına, lastik ve süspansiyon tarafı için rot balans ne sıklıkta yapılmalı yazısına, diğer rehberler için blog sayfasına bakabilirsiniz.