Oto klima gazı ne zaman doldurulur
Yaz gelince atölyeye en çok gelen cümlelerden biri: "klima soğutmuyor, gaz atın." Çoğu zaman gerçekten gaz eksiktir; ama gazın neden eksildiğine bakılmadan yapılan dolum, aynı sorunu birkaç ay sonra geri getirir. Bu yazıda klimanın nasıl çalıştığını kısaca, sonra hangi belirtinin neyi gösterdiğini ve dolumdan önce nelerin kontrol edilmesi gerektiğini anlattık.
Klima kapalı bir devredir
Araç kliması, buzdolabıyla aynı mantıkla çalışan kapalı bir devredir. İçindeki soğutucu gaz sürekli dolaşır; kompresör onu sıkıştırır, kondenser soğutur, genleşme valfinden geçerken basıncı düşer ve evaporatörde genleşirken kabin havasından ısı çeker. Devrenin kapalı olması önemli: normal şartlarda bu gaz tüketilmez.
Buradan çıkan sonuç basit. Bir klimada gaz azaldıysa bunun tek bir açıklaması vardır: bir yerden sızıyor. Sızıntı çoğu zaman dramatik değildir; conta, o-ring, hortum ucu ya da kondenser üzerindeki mikro çatlaklardan yılda çok az miktarda kaçar. Bu yüzden araç "geçen yıl iyiydi, bu yıl soğutmuyor" durumuna gelir.
Neden önce kaçak testi
Kaçak bulunmadan yapılan dolum, sızıntının hızına göre birkaç hafta ile birkaç ay arasında sonuç verir; sonra aynı yere dönersiniz. Üstelik boşalan bir sistemde kompresör yağsız çalışmaya başlar, çünkü kompresör yağı gazla birlikte devrede dolaşır. Yani gazı takip etmemek, ilerleyen aşamada çok daha pahalı bir kompresör arızasına dönüşebilir.
Kaçak testi genelde iki yoldan yapılır. Sisteme UV boyalı bir madde verilip mor ışıkla sızıntı noktasının aranması en yaygın yöntemdir. Alternatif olarak sistem vakumlanıp basınç tutup tutmadığına bakılır; basınç düşüyorsa sızıntı vardır. Biz doluma geçmeden önce bu adımı atlamıyoruz ve sızıntı bulunduğunda ne olduğunu, hangi parçanın değişmesi gerektiğini söylüyoruz.
Soğutmuyorsa suçlu her zaman gaz değil
Klimanın soğutmamasının gazdan bağımsız birkaç yaygın nedeni var:
- Kondenser tıkanıklığı. Aracın önündeki radyatör benzeri parça, böcek, toz ve yaprakla dolduğunda ısıyı dışarı atamaz. Kapadokya'da yaz sonu ve hasat döneminde bu çok sık görülür.
- Kabin (polen) filtresi. Tıkalı filtre, soğuyan havanın kabine ulaşmasını engeller. Klima "soğutuyor ama üflemiyor" gibi hissedilir.
- Kompresör kavraması. Kompresör devreye girmiyorsa sorun elektrikseldir; röle, basınç şalteri veya sigorta olabilir.
- Fan çalışmıyor. Araç hareket hâlindeyken soğutup, trafikte dururken soğutmayı bırakıyorsa akla ilk gelen budur.
- Rölanti düşüklüğü ya da motor kaynaklı ısınma. Klima yükünü kaldıramayan bir motorda soğutma zayıflar.
Bu yüzden şikâyeti alırken "ne zaman soğutmuyor" sorusunu soruyoruz: sürekli mi, sadece trafikte mi, sadece uzun yolda mı? Cevap, bakılacak yeri daha ilk dakikada daraltıyor.
Kabin filtresi ve koku meselesi
Klimadan gelen küflü koku genellikle gazla ilgili değildir. Evaporatör yüzeyinde yoğuşan nem, filtreden geçen tozla birleşince bakteri ve küf için uygun bir ortam oluşturur. Çözüm, kabin filtresinin değişmesi ve evaporatör tarafının temizlenmesidir.
Küçük bir alışkanlık bu sorunu belirgin biçimde azaltır: yolculuğun son birkaç dakikasında klimayı kapatıp fanı çalışır bırakmak. Böylece evaporatör kurur ve araç park edildiğinde nemli kalmaz.
Kışın klima çalıştırmak gerekir mi
Evet, ayda birkaç dakika yeterlidir. Kompresörün yağı gazla birlikte dolaşır; sistem aylarca hiç çalışmazsa contalar kurur ve sızıntı riski artar. Ayrıca klima kompresörü, camdaki buğuyu çözme işlevinin de bir parçasıdır. Kışın "klima düğmesi yaz düğmesi" değildir.
Ne zaman gerçekten dolum yapılır
Sistem kontrol edilmiş, kaçak bulunmamış ya da bulunan kaçak onarılmışsa dolum sırası gelir. Doğru dolum, "biraz gaz atmak" değil; sistemin önce tamamen boşaltılıp vakumlanması, ardından üreticinin belirttiği miktarda gazın tartılarak verilmesidir. Miktar tahmine bırakılmaz: eksik gaz soğutmaz, fazla gaz basıncı yükseltir ve kompresöre zarar verir. Doğru değer çoğu araçta motor kaputunun altındaki etikette yazar.
Araçların gaz tipi de aynı değildir. Daha eski araçlarda R134a, daha yeni araçlarda R1234yf kullanılır ve bu ikisi birbirinin yerine konmaz. Dolum öncesi hangi gazın kullanıldığı kontrol edilir.
Kompresör arızasının belirtileri
Klima sisteminin en pahalı parçası kompresördür ve arızası genellikle habersiz gelmez. Klima açıldığında motor bölmesinden metalik bir tıkırtı ya da sürtünme sesi geliyorsa, klima devreye girdiğinde araç belirgin şekilde zorlanıyorsa veya kompresör kavraması sürekli girip çıkıyorsa sistemi zorlamadan kontrol ettirmek gerekir.
Kompresörün en yaygın ölüm nedeni, uzun süre az gazla ya da hiç gazsız çalıştırılmasıdır. Yağı gazla birlikte dolaştığı için gazsız kalan bir kompresör yağsız kalır. Bu yüzden "klima soğutmuyor ama idare ederiz" demek, çoğu zaman sonraki yaz çok daha büyük bir faturaya dönüşür. Klima soğutmuyorsa düğmesini kapalı tutmak, açık bırakıp zorlamaktan daha doğrudur.
Klima yakıt tüketimini artırır mı
Evet, artırır — kompresör motordan güç aldığı için bu kaçınılmazdır. Ama sanılandan daha küçük bir farktır ve alternatifiyle karşılaştırıldığında her zaman dezavantajlı değildir. Şehir içi düşük hızlarda cam açmak genellikle daha ekonomiktir; şehir dışında yüksek hızda ise açık cam aracın hava direncini belirgin biçimde artırdığı için klima çoğu zaman daha avantajlı olur.
Klimanın verimini etkileyen en büyük etken bakım durumudur. Kirli kondenser, tıkalı kabin filtresi ve eksik gaz, sistemin aynı soğutmayı daha çok çalışarak vermesine yol açar; yakıt farkı asıl o zaman büyür.
Dolum sonrası ne beklemelisiniz
Doğru yapılmış bir dolumdan sonra soğutma hemen hissedilir. Kontrol için basit bir yöntem var: araç birkaç dakika çalıştıktan sonra orta havalandırma menfezine bir termometre tutulur ve dışarıdaki sıcaklığa göre ne kadar düştüğüne bakılır. Fark belirgin değilse sorun gazda değil, sistemin başka bir yerindedir.
Dolumdan sonraki ilk haftalarda soğutmanın yeniden zayıflaması, kaçağın bulunamadığını ya da onarılamadığını gösterir. Bu durumda gaz eklemek yerine sistemi baştan test ettirmek gerekir; aksi hâlde her yaz aynı işlem tekrarlanır.
Kısa kontrol listesi
Klimanız zayıfladığında atölyeye gelmeden önce şunlara bakabilirsiniz: kabin filtresi ne zaman değişti, aracın ön ızgarası ve kondenser yüzeyi tıkalı mı, klima düğmesine bastığınızda motor sesinde kompresörün devreye girdiği duyuluyor mu, soğutma sadece trafikte mi zayıflıyor? Bu dört cevap, işin gaz mı yoksa başka bir şey mi olduğunu büyük ölçüde belli eder.
Nevşehir yazında klima neyle uğraşıyor
Bölgenin yazı sıcak, kuru ve tozlu. Bu üçü klima için ayrı ayrı yük demek. Hasat ve harman döneminde havadaki saman ve toz kondenser peteklerini kaplıyor; dışarıdan bakıldığında temiz görünen bir araçta bile petek arası dolu olabiliyor. Aynı toz kabin filtresini normalden erken dolduruyor, üfleme zayıflıyor ve klima "gaz bitmiş" gibi hissettiriyor.
İkinci etken park koşulu. Araçların çoğu gölgesiz alanda bekliyor, kabin içi sıcaklık öğle saatlerinde çok yükseğe çıkıyor. Böyle bir araca binip klimayı en yüksek kademede açmak yerine ilk yarım dakika camları açıp sıcak havayı dışarı atmak, sistemi belirgin biçimde rahatlatıyor.
Üçüncüsü turizm sezonunun getirdiği kullanım biçimi. Göreme ve Uçhisar yönündeki rampalarda araçlar düşük hızda, yüklü ve klima açıkken ilerliyor. Bu tabloda soğutma zayıflıyorsa akla ilk gelmesi gereken gaz değil, fan ve kondenser tarafı oluyor.
Klima tarafında neler yaptığımızı oto klima sayfasında anlattık. Polen filtresi klima performansını doğrudan etkiliyor ve çoğu araçta bakım periyoduna denk geliyor; o listeyi periyodik bakım sayfasında bulabilirsiniz. Gösterge panelinde bir uyarı da varsa motor arıza lambası yanınca ne yapmalı yazısına, bakım takvimi için motor yağı kaç kilometrede değişir yazısına, diğer rehberler için blog sayfasına bakabilirsiniz.